trójpodział władzy cz. 1 władza ustawodawcza

 Władza ustawodawcza, uchwałodawcza (prawodawcza, legislatywa) stanowi, obok władzy wykonawczej i sądowniczej, jeden z trzech filarów nowoczesnego, demokratycznego państwa. Jej zasadniczą rolą jest ustanawianie obowiązującego prawa.

Na poziomie krajowym rolę tę spełnia parlament, który jest jedynym organem upoważnionym do tworzenia najwyższych aktów prawnych – ustaw, na podstawie których ustala się inne akty prawne.

Ze względu na przekazanie wielu kompetencji (uprawnień) samorządom terytorialnym – wspólnotom mieszkańców, którzy mogą dzięki temu sami decydować o lokalnych sprawach, konieczne są także organy stanowiące (uchwałodawcze) na poziomie lokalnym. Ich rolą jest stanowienie lokalnego prawa (na przykład podatki i opłaty lokalne, plany zagospodarowania przestrzennego), a także uchwalanie budżetu jednostki samorządu terytorialnego, dysponowanie majątkiem, zaciąganie wieloletnich zobowiązań, uchwalanie lokalnych i regionalnych programów i strategii. Organy uchwałodawcze to np. rada gminy, rada miasta, rada powiatu, sejmik wojewódzki.

Art.  95.  

1.  Władzę ustawodawczą w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sejm i Senat.

2.  Sejm sprawuje kontrolę nad działalnością Rady Ministrów w zakresie określonym przepisami Konstytucji i ustaw.

Zasady prawa wyborczego

• 􏰀  zasada powszechności – każdy obywatel ma czynne (prawo wyboru kandydata) i bierne

  prawo wyborcze (prawo kandydowania). Czynne prawo wyborcze w wyborach do Sejmu i Senatu przysługuje od 18 roku życia. Posłem można zostać w wieku 21 lat, a senatorem – 30 lat.

• 􏰀  zasada równości – każdy wyborca dysponuje jednakową ilością głosów, a każdy głos ma równą wagę i znaczenie

• 􏰀  zasada bezpośredniości – wyboru posła czy senatora dokonuje sam wyborca

• 􏰀  zasada proporcjonalności – oznacza, że liczba mandatów, które przypadną partii jest wprost

  proporcjonalna do liczby oddanej na nią głosów (procentowo)

• 􏰀  zasada tajności – każdy wyborca może zachować dokonany wybór w tajemnicy

  Wybory
  Wybory do Sejmu są 5-o przymiotnikowe: powszechne, równe, tajne, bezpośrednie, proporcjonalne. Udział w podziale mandatów mają partie, które uzyskały więcej niż 5% głosów w skali kraju i koalicje wyborcze, które uzyskały więcej niż 8% głosów w skali kraju ( w Polsce wprowadzono progi wyborcze by zabezpieczyć się przed rozdrobnieniem parlamentu)
  Wybory do Senatu są 3-y przymiotnikowe: powszechne, tajne i bezpośrednie. (Nie są równe bo w każdym województwie wybiera się 2,3 lub 4 senatorów – w zależności od liczby ludności. A więc w zależności od miejsca zamieszkania ludzie mają 2,3 lub 4 głosy. Nie są proporcjonalne lecz większościowe – mandat uzyskują ci kandydaci, którzy uzyskali największą liczbę głosów).

  Kadencja Sejmu i Senatu
  Sejm i Senat wybierane są w wyborach na kadencję 4 lat, która rozpoczyna się w dniu pierwszego posiedzenia Sejmu i Senatu, a kończy dzień przed zebraniem nowego parlamentu. Sejm jest niższą, a Senat wyższą izbą polskiego parlamentu. Połączone izby Sejmu i Senatu tworzą Zgromadzenie Narodowe
  Kadencję Sejmu można skrócić gdy:

1. (1)  Sejm podejmie taką uchwałę większością 2/3 głosów konstytucyjnej liczby posłów (nawet bez podania przyczyny) (tj. 66,6% głosów)

2. (2)  Prezydent skraca kadencję Sejmu, jeżeli po wyborach trzykrotnie nie powiodła się próba powołania nowego rządu (Sejm nie udzielił rządowi wotum zaufania)

3. (3)  Prezydent może (ale nie musi) skrócić kadencję Sejmu, jeżeli ten nie przedłożył prezydentowi do podpisu ustawy budżetowej w ciągu 4 miesięcy od dnia złożenia projektu budżetu w Sejmie

Skrócenie kadencji Sejmu jest jednocześnie skróceniem kadencji Senatu.

Skład Sejmu i Senatu
Sejm – zasiada w nim 460 posłów.
Senat – składa się ze 100 senatorów.
Parlamentarzyści (posłowie, i senatorowie) wchodzą w skład:

• 􏰀  klubów parlamentarnych (tworzy go minimum 15 parlamentarzystów z danej partii)

• 􏰀  kół poselskich – minimum 3 posłów.

  Organy Sejmu:
  􏰀 marszałek Sejmu – jest wybierany na 1 posiedzeniu Sejmu spośród posłów. Jest

  przedstawicielem najliczniejszego klubu parlamentarnego. Marszałek zastępuje prezydenta w

2. Sejm i Senat – pozycja ustrojowa parlamentu

    

4

razie niemożności sprawowania przez niego urzędu. Kompetencje: przewodniczy obradom Sejmu, stoi na straży praw Sejmu, reprezentuje go na zewnątrz. Jest przewodniczącym Zgromadzenia Narodowego. Zastępuje prezydenta w sytuacjach przewidzianych przez konstytucję, zarządza wybory prezydenckie.

• 􏰀  Prezydium Sejmu - marszałek i wicemarszałkowie. Prezydium Sejmu kieruje pracami Sejmu, w szczególności: zwołuje posiedzenia Sejmu, ustala ich porządek dzienny, plan pracy oraz tzw. tygodnie posiedzeń;

• 􏰀  Konwent Seniorów – członkowie Prezydium Sejmu wraz z przewodniczącymi kół parlamentarnych i kół poselskich. Zapewnia współpracę między klubami poselskimi.

• 􏰀  komisje sejmowe – komisje dzielimy na

o komisje stałe - Sejm powołuje na okres swojej kadencji komisje stałe, których zakres

działania obejmuje na ogół problematykę jednego lub kilku działów administracji

państwowej
o komisje nadzwyczajne (mają określony cel, zasady i tryb działania. Po zakończeniu

prac ulegają rozwiązaniu)
o komisje śledcze (posiadają specjalne uprawnienia i są powoływane dla wyjaśnienia

konkretnych problemów. Mają one prawo przesłuchiwania świadków wtrybie

określonym przez kodeks postępowania karnego).
Organy Senatu - są analogiczne do organów Sejmu – Marszałek Senatu, Prezydium Senatu, Konwent Seniorów, komisje senackie stałe i nadzwyczajne (Senat nie może powoływać komisji śledczych)

Kompetencje Sejmu i Senatu:

• 􏰀  uchwalanie ustaw – funkcja ustawodawcza

• 􏰀  możliwość zmiany Konstytucji – ustawa musi być uchwalona większością 2/3 głosów w

  obecności co najmniej połowy ogólnej liczby posłów i senatorów; lub bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej 1/3 ogólnej liczby posłów – funkcja ustrojodawcza

• 􏰀  Sejm wybiera: Prezesa NBP (na wniosek prezydenta), Prezesa NIK (za zgodą Senatu), Rzecznika Praw Obywatelskich (za zgodą senatu), 4 członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, 4 członków Krajowej Rady Sądowniczej, sędziów Trybunału Konstytucyjnego, członków Trybunału Stanu (z wyjątkiem prezesa – prezesa Sądu Najwyższego); prezesa Rady Ministrów i ministrów – funkcja kreacyjna

• 􏰀  Senat powołuje 3 członków Rady Polityki Pieniężnej, 2 członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji

• 􏰀  Sejm ma prawo wyrażenia votum nieufności dla premiera i rządu i poszczególnych ministrów – funkcja kontrolna

• 􏰀  kontroluje wykonania przez rząd budżetu państwa (udziela absolutorium – zatwierdza działalność finansową rządu)

• 􏰀  kontroluje Radę Ministrów poprzez zapytania i interpelacje poselskie (zapytania do premiera, czy ministra)

  Kompetencje Zgromadzenia Narodowego􏰀  przyjmuje przysięgę od Prezydenta uznaje trwałą niezdolność Prezydenta do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowiam(uchwała przyjmowana większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia Narodowego)  może postawić Prezydenta w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu (uchwała podejmowana większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia Narodowego) za złamanie ustawy lub Konstytucji.      

Specyfika uchwalania ustawy budżetowej
Inicjatywa ustawodawcza, w przypadku ustawy budżetowej, należy tylko do Rady Ministrów. Inicjatywę w tej sprawie Rada Ministrów musi zgłosić najmniej na 3 miesiące przed upłynięciem roku budżetowego.
Projekt ustawy budżetowej po trzech czytaniach jest przyjmowany zwykłą większością głosów przez Sejm i wędruje do Senatu. Senat może nanieść tylko poprawki, nie może odrzucić projektu ustawy budżetowej w całości (jak w przypadku innych ustaw). Na naniesienie poprawek ma tylko 20 dni. Po zatwierdzeniu poprawek Senatu przez Sejm ustawa trafia do prezydenta, który nie ma prawa veta wobec budżetu; może jedynie ją podpisać lub skierować ustawę budżetową do Trybunału Konstytucyjnego w ciągu 7 dni. Trybunał Konstytucyjny ma 2 miesiące na rozpatrzenie sprawy.
Jeżeli w ciągu 4 miesięcy, od momentu wniesienia do Sejmu budżetu, nie zostanie on uchwalony, prezydent może skrócić kadencję Sejmu, rozwiązać parlament i rozpisać nowe wybory.